Generale Synode Zwolle 2026 Impressie 7.2
D.J. Bolt
31-10-26
De synodevergadering van 19 september jl. stond vrijwel geheel in het teken van 'kerkverbandelijke financiën'. Dat is misschien niet het meest boeiende onderdeel van het synodewerk maar wel belangrijk. We voelen het immers ook in onze portemonnee! Maar vooral ook lagen vragen op tafel als wáár besteden we onze gelden aan, en hoe verdelen we onze financiën op een verantwoorde wijze. Het leverde belangwekkende besprekingen op.
We geven globale indrukken van het behandelde en geen details. Daarvoor maken we gebruiken van de deputaten- en commissierapporten aan de synode en wat we opvingen tijdens de behandeling op de vergadering. Zie voor precieze cijfers, berekeningen, verantwoordingen, enzovoort, de Acta nadat die zijn goedgekeurd en gepubliceerd op de website van de kerken.
Alvast kan gemeld worden dat alle financiële (kas)controles zijn uitgevoerd en betreffende beheerders en penningmeesters decharge kon worden verleend.
De nummering van de paragrafen in het navolgende is van ons, tussen haakjes de nummering op synode agenda.
Kerkverbandelijke financiën
Het beheer van financiële zaken van de kerken is opgedragen aan deputaten. De synodeleden kunnen dat niet zelf doen want naar de gereformeerde kerkorde wordt een synode gesloten nadat de haar agenda is afgehandeld. Gewoonlijk wordt er pas na drie jaren weer een nieuwe synode samengeroepen. Onze kerken kennen en willen geen permanent synodebestuur zoals bijvoorbeeld de PKN.
In de tijd tussen twee synodes werken aangewezen deputaten op basis van een afgesproken instructie aan gegeven opdrachten. Zij rapporteren aan de eerstvolgende synode en doen voorstellen voor de werkzaamheden in de volgende periode.
De synode wijst ter voorbereiding van de bespreking een commissie uit haar midden aan die de deputatenrapportage samenvat, beoordeelt of de opdrachten volgens de instructie zijn uitgevoerd, en een advies geeft over deputatenvoorstellen. Daarbij is de commissie vrij om eventueel van deze voorstellen af te wijken of zelfs met eigen voorstellen te komen.
De rapportages en voorstellen worden besproken op een synodevergadering in aanwezigheid van de deputaten. Zij krijgen gelegenheid, indien gewenst, hun werkzaamheden en voorstellen nader toe te lichten. Ook kunnen de synodeleden om nadere informatie vragen.
Tenslotte neemt de synode na bespreking besluiten en stelt een instructie vast voor de periode tot de volgende synode
De volgende zaken kwamen aan de orde.
1 - Academie voor Gereformeerde Theologie (AvGT, 6)
De AvGT is bedoeld als een instelling voor het begeleiden van studenten die aan een universiteit theologie studeren om predikant te worden in Gereformeerde Kerken. Ook kan de AvGT dienstbaar zijn voor opbouw van de kerken en toerusting van ambtsdragers.
Een statuut bepaalt onder meer waaraan het onderwijs moet voldoen en hoe het is gestructureerd. [1]
Docenten en onderwijs
Op dit moment zijn de volgende docenten van de AvGT verbonden:
Dr. A. Bas (rector) deeltijd 30%)
Ds. L. Heres (deeltijd 10%)
Dr. V. d'Assonville (GKSA)
Ds. J.R. Visser
De laatste twee voor een met deputaten overeen te komen aantal uren.
Op dit moment wordt voor het onderwijs veel gebruik gemaakt van de christelijke gereformeerde Theologische Universiteit te Apeldoorn (TUA), en ook van het Hersteld Hervormde Seminarie.
Er is periodiek aandacht voor zorgen en knelpunten in dit onderwijs, m.n. wat het gereformeerde karakter betreft. Ook is het komen tot een eigen opleiding een blijvend punt van aandacht. Verder zijn er contacten met de Canadian Reformed Theological Seminar (CRTS, Hamilton).
Studenten
Er zijn op dit moment drie studenten aan de AvGT verbonden, een in het eerste jaar, een in het tweede jaar en een in het laatste jaar van de opleiding.
Twee studenten konden hun studie afronden en hebben inmiddels hun plaats als predikant in de kerken gevonden: de broeders T. van Bale en E.H. Lamberink.
Twee andere studenten hebben de Gereformeerde Kerken verlaten en zijn overgegaan naar de PKN.
Kosten en quotum
Om de activiteiten van de AvGT (vergoeding docenten, inkoop onderwijs) te bekostigen is voor 2026 een bedrag van €96.400 begroot. De inkomsten op basis van een quotum van € 25/jaar/kerklid bedragen dan 86.000 (incl. giften en collecten). Het negatieve verschil wordt bijgepast uit een reserve.
Het voorstel is het quotum ook te handhaven voor het jaar 2027, maar daarna te verhogen tot € 30/jaar/kerklid.
Besluit
Met dankbaarheid kennisgenomen van de financiële resultaten. Zonder verder inhoudelijke bespreking worden de voorstellen met algemene stemmen aangenomen.
Een onderdeel daarvan is de opdracht aan deputaten de kosten voor de huidige (fysieke) bibliotheek (€ 10.000/jaar), gezien het minimale gebruik, aanzienlijk te reduceren.
2 - Zorg inzake Grens Overschrijdend Gedrag (ZGOG, 7)
De media meldden de afgelopen jaren regelmatig 'grensoverschrijdend gedrag', m.n. van seksuele aard maar niet alleen dat. Het komt ook in kerken voor, waarbij er sprake kan zijn van misbruik van kerkelijke positie of bevoegdheid. Wanneer dit zich voordoet heeft het grote gevolgen voor het slachtoffer, de dader en de gemeente.
Het is van belang dat er een onafhankelijke instantie is waar slachtoffers en kerkenraden hun verhaal kunnen doen, en die kan adviseren, begeleiden en zo nodig doorverwijzen.
Die instantie is er: Meldpunt Seksueel Misbruik in Kerkelijke Relaties (SMKR). Het Meldpunt is als een onafhankelijke stichting opgericht door de Christelijke Gereformeerde Kerken, de Nederlandse Gereformeerde Kerken, de Hersteld Hervormde Kerk. de Voortgezette Gereformeerde Kerken Nederland en de Gereformeerde Kerken. Het wordt in stand gehouden door het Samenwerkingsverband Seksueel Misbruik in Kerkelijke Relaties (SSMKR) van deze kerken. Behalve het Meldpunt beschikt het samenwerkingsverband ook over een Klachten- en Beroepscommissie. Uitspraken van deze commissie zijn bindend voor een kerkenraad van de aangesloten kerken. Van de GK is zr. mr. E.P. van Dijk lid van deze commissie.
Vertrouwenspersonen
Hiernaast bestaan ook netwerken van vertrouwenspersonen in aangesloten kerken. Hun eerste taak is het voorkomen van misbruik. Daarnaast geven zij gewenste begeleiding als er sprake is van een misbruiksituatie. De vertrouwenspersoon ondersteunt, begeleidt en adviseert een melder.
Inmiddels beschikken de Gereformeerde Kerken over 14 vertrouwenspersonen.
Kosten en quotum
Aan al deze activiteiten zijn kosten verbonden: reis- en vergaderkosten, voorlichting en kosten van het lidmaatschap SSMKR.
Voor de jaren t/m 2029 worden de kosten voor het deputaatschap begroot op € 7500/2 jaar. Dat betekent ongeveer € 2/jaar/kerklid. Dit bedrag is ondergebracht in het quotum van Deputaten Financieel Beheer (DFB).
Daarnaast wordt een schatting gegeven van de kosten voor vertrouwenspersonen: training, voorlichting, preventie, ontwikkeling voorlichtingsmateriaal etc. Deze kosten, € 900, komen in principe voor rekening voor de gemeente van de vertrouwenspersoon.
Bespreking en besluit
Zonder verder inhoudelijke bespreking worden de voorstellen met algemene stemmen onder dankzegging aan deputaten aangenomen.
3 - Hulpbehoevende Studenten (DHS, 8)
'De kerken zullen ernaar streven , dat er studenten in de theologie zijn. Zij zullen, als dit nodig is, financiële steun verlenen', zo luidt art. 19 van onze Kerkorde. Dat kan in de vorm van voorschotten of leningen. En daarvoor beheren deputaten een Steunfonds Hulpbehoevende Studenten met als reserve een bedrag van in principe max. € 50.000.
Op dit moment worden aan drie studenten steun verleend. Er zijn geen nieuwe aanvragen.
Kosten en quotum
Voor 2026 is aan inkomsten een bedrag van € 91.595 begroot, op basis van een quotum van € 25/jaar/kerklid. Aan hulpverlening zal een bedrag van rond € 73.000 worden verstrekt. Het overschot komt ten goede aan de reserve die dan inmiddels iets meer dan € 100.000 zal bedragen.
Bespreking en besluit
Een synodeafgevaardigde doet het voorstel om, gezien de hoge reserve, met ingang van 2027 het quotum terug te schroeven naar € 20/jaar/kerklid. Na bespreking wordt dat aangenomen. Ook wil de synode wat meer inzichtelijkheid in de financiële cijfers t.a.v. leningen, terugbetalingen en kwijtscheldingen.
Het werk en verslag van de deputaten DHS wordt met dankbaarheid aanvaard.
4 - Hulpverlening naar Artikel 11 KO (9)
Artikel 11 van de Kerkorde luidt: 'De kerkenraad is verplicht namens de gemeente, die hij hierin vertegenwoordigt, haar predikanten naar behoren te onderhouden'. Maar wat nu, als om wat voor reden dan ook, een gemeente daartoe niet (meer helemaal) in staat is?
Zulke gemeenten zullen door het kerkverbanden worden ondersteund. Allereerst door de classis waartoe de gemeente behoort. Als een classis dat niet kan dan is een beroep op de particulier synode (waaronder een aantal classes vallen) mogelijk. Als het ook dan nog niet lukt, is een breder beroep op hele kerkverband mogelijk.
Nu is het kerkverband van de Gereformeerde Kerken klein: het telt slechts drie classes (Noord, Oost en Zuidwest) met daarin weinig kerken. Er zijn ook geen particuliere synodes. De vraag is dan hoe de hulpverlening naar art. 11 KO goed kan worden geregeld.
Op dit moment heeft elke classis een eigen deputaatschap hiervoor en wordt geacht een financiële buffer op te bouwen van € 40.000. Daarvoor wordt een quotum geheven van de classiskerken. Lukt het financieel niet dan kan een classis een beroep doen op Deputaten Financieel Beheer (DFB) van het kerkverband als geheel.
Voorstel Classis Oost
De classis Oost heeft een voorstel bij de synode ingediend om deze structuur aan te passen. De belangrijkste overwegingen zijn dat nu de hulpverlening nogal versnipperd is. Bovendien zijn er per classis drie deputaten nodig die voldoende kennis en expertise zullen moeten hebben is zaken die soms moeilijk kunnen zijn. Weliswaar is in de huidige hulpstructuur de directe betrokkenheid tussen gemeente en haar classis een goede zaak, maar er kunnen in het kleine kerkverband ook gemakkelijk verschillen en lastige discussies ontstaan bij beoordelingen en toekenningen.
Daarom stelt classis Oost voor om de hulpverlening (ook de lopende) onder te brengen bij de generale Deputaten Financieel Beheer (DFB) dat daarvoor met twee personen zou moeten worden uitgebreid. Dit deputaatschap moet dan een generale regeling opstellen voor situaties waarin hulp moet worden verleend en hoe die kan worden aangevraagd, welke criteria er gelden, enzovoort.
Op deze wijze ontstaat er een eenduidige en duidelijke behandeling bij het ondersteunen van dienstdoende predikanten en emeriti, en ook bij kleine kerken die een predikant willen beroepen en daarbij financiële hulp nodig hebben.
Overwegingen DFB
Dit generale deputaatschap heeft het voorstel van de classis Oost overwogen maar vindt de argumenten om de huidige structuur aan te passen niet zwaarwegend genoeg. De beperktheid van het kerkverband is een punt maar het werkt wel, vergelijkbaar met zoals het ging in de vroegere GKv.
Ongelijkheid in behandeling kan vóórkomen. Maar het gaat ook om goed vertrouwen. De betrokkenheid bij elkaar binnen een classis is van groot belang, terwijl DFB toch meer op afstand (ook fysiek) staat. Bovendien, als voor een hulpvraag toch ook een beroep op DFB moet worden gedaan dan kan toetsing op een eventuele ongelijke behandeling worden gedaan.
Bespreking en besluit
De synode bespreekt de argumenten voor en tegen. De commissie die de bespreking heeft voorbereid neigt ertoe het voorstel van classis Oost te steunen. Daarbij stelt zij wel nadrukkelijk dat weliswaar het advies en oordeel van DFB over een hulpaanvraag leidend moet zijn, maar de classis waarin de steun wordt verleend eindverantwoordelijk is en blijft.
En aldus wordt besloten.
Kosten en quotum
Met een reservering van € 40.000 per classis, zal er dan nu centraal een buffer van € 120.000 moeten worden aangehouden. Het quotum voor de komende jaren wordt gesteld op € 10/jaar/kerklid.
5 – Financieel Beheer (10)
In een omvangrijke rapportage (p211-255 in het boekwerk Voorstellen en Rapporten) wordt verslag gedaan van het financiële wel en wee van de vroegere kerkverbanden GKN en DGK, de huidige financiële situatie van de sinds eind 2024 verenigde kerken, alsmede specifieke voorstellen gedaan t.a.v. pensioenvoorzieningen van predikanten.
DFB
Het gezamenlijk financieel beheer van de GK wordt uitgevoerd door het Deputaatschap Financieel Beheer (DFB), dat bij de fusie van 2024 werd samengesteld door samenvoeging van de Commissie Financieel Beheer (GKN) en Deputaatschap Financieel Beheer (DGK). DFB heeft als taak 'alles uit te voeren wat hun door of vanwege de generale synode is opgedragen'. Werkwijze, bevoegdheden en verantwoordelijkheden zijn vastgelegd in een uitgebreide Instructie.
In grote lijnen is de manier van werken als volgt. DFB heft een quotum (een bedrag per jaar per lid) van de kerken voor verschillende werkzaamheden waartoe de generale synode heeft besloten en de kerken gezamenlijk verantwoordelijkheid voor dragen. Deputaatschappen die deze werkzaamheden uitvoeren, kunnen daarvoor de nodige uitgaven doen. Zij krijgen deze uitgaven en hun onkosten 'vergoed' door DFB.
Er blijken twee deputaatschappen hiervan uitgezonderd te zijn: AvGT en DHS, deze vallen niet onder de verantwoordelijkheid van DFB en heffen hun eigen quota. Een reden wordt niet gegeven.
Verder heeft DFB ook belangrijke bevoegdheden m.b.t. de pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor predikanten. Het deputaatschap kan die afsluiten of wijzigen, met (latere) verantwoording aan de generale synode.
Een systeem van begrotingen, administratie, reserveringen, rapportages en kascontroles zorgt voor een gedegen en veilig financieel beheer.
Bespreking
Vrijwel alle financiële rapportages van DFB werden zonder bespreking aanvaard. Eén punt kreeg wel een uitgebreide bespreking: de pensioen- en arbeidsongeschiktheidsverzekeringen voor predikanten. Die vergden nadere toelichting.
Nieuwe pensioenverzekering
Vanuit het verleden kenden de DGK een verplichte deelname aan 'mantelovereenkomsten' van de Zwitserleven maatschappij. Maar deze pensioenverzekering verviel per eind 2025 (omreden 'predikanten zijn juridisch geen werknemers'). Predikanten in GKN regelden zelf hun pensioenverzekering.
Na heel veel vijven en zessen werd door de deputaten een vervanging voor Zwitserleven gevonden: het Pensioenfonds Zorg en Welzijn (PfZW). Hiermee is per 1/3/2026 een contract afgesloten voor 6 van onze predikanten. Nieuwe predikanten zijn verplicht hieraan mee te doen. Deputaten dringen er ook bij de andere predikanten op aan zich aan te sluiten bij dit fonds.
Solidariteitsbijdrage
De lasten van het PfZW zijn relatief hoog en drukken zwaar op de gemeenten met een predikant. Hoewel naar art. 13 KO de zorg voor emeritus en zijn gezin ligt bij zijn laatste gemeente, achten deputaten de zorg voor emeriti een zaak van het hele kerkverband. Zij stellen daarom voor dat de premie voor de PfZW verzekering mede opgebracht wordt door gemeenten die geen predikant hebben. Dat zou kunnen door kerk-breed een 'solidariteitsquotum' van € 10/jaar/kerklid te heffen. De opbrengst daarvan kan gebruikt worden ter compensatie van de kosten voor gemeenten die de PfZW verzekering voor hun predikant hebben afgesloten.
Arbeidsongeschiktheidsverzekering
Verder is ook een collectieve arbeidsongeschiktheidsverzekering gewenst zodat de kerken de pensioenpremie niet meer hoeven te betalen bij arbeidsongeschiktheid. Deputaten willen van de synode de bevoegdheid ontvangen om die te mogen afsluiten.
Quota
De totale kosten voor het kerkverband zijn voor de jaren 2026-2029 vastgesteld.
We hopen de volgende keer er een overzicht van te geven.
Besluit
Na deze bespreking worden de voorstellen van het DFB met een enkele aanpassing onder dankzegging aanvaard.
6 - Instructies (11)
Nieuwe instructies voor de deputaatschappen, geldend tot de volgende synode (2029) worden vastgesteld.
7 - Benoemingen (12)
In comité benoemde de synode leden voor alle deputaatschappen. Op dit moment kunnen we deze nog niet bekend maken, daar werd gemeld dat nog niet alle kandidaten zijn benaderd.
8 - Samenroepende kerk (14)
De synode wijst de Gereformeerde Kerk van Amersfoort aan als 'samenroepende kerk' voor de generale synode van 2029.
9 - Acta (15)
De acta zullen niet op voorhand worden gedrukt, ze zijn op de website van de Gereformeerde Kerken digitaal beschikbaar. Evenwel is tegen betaling wel een gedrukte versie te bestellen.
Het moderamen krijgt mandaat de vertrouwelijke acta vast te stellen. Betrokken partijen in appelzaken krijgen schriftelijk bericht van het besluit van de synode in hun appelzaak
10 - Censuur (16)
Art. 48 van de kerkorde bepaalt:
'Aan het einde van classicale en andere meerdere vergaderingen zal censuur geoefend worden over hen die zich in de vergadering misgaan hebben.'
Niemand meldt zich met een klacht.
Dankwoorden
Aan het einde van de vergadering dankt moderamen-lid ds. L. Heres preses ds. Wiersma voor 'zijn voortvarende wijze waarop hij ons door de stukken heeft geleid'.
Ds. Wiersma spreekt daarop de vergadering toe. Zijn toespraak weergegeven in
Generale Synode Zwolle 2026 Impressie 7.3.
NOTEN
1 - De volgende vergadering staat gepland op zaterdag 28 november a.s. M.n. zal daar de zaak van steunverlening aan het RTS aan de orde komen.
2 – De Gereformeerde Kerk Zwijndrecht heet per 1 september 2026 Gereformeerde Kerk Dordt e.o., zo werd in de synoderondvraag gemeld.