Generale Synode Zwolle 2026 - Impressie 3
Kerkelijke eenheid
D.J. Bolt
13-06-26
Ter inleiding
Zaterdagmiddag 6 juni jl. werd de Rapportage voor GS 2026 van Deputaten Kerkelijke Eenheid, alsmede een Aanvullend Rapport Deputaten DKE besproken. Deputaat ds. J.R. Visser, deputaat DKE, lichtte het rapport toe en beantwoordde vragen. De andere deputaten, noch hun secundi, waren aanwezig.
Allerlei aspecten van kerkelijke eenheid en eenwording kwamen aan de orde. We hebben ze gerubriceerd en daarin getracht zoveel mogelijk recht te doen aan de inbreng van verschillende synodeleden
Voorstellen
De deputaten doen in hun rapportage de volgende voorstellen:
- Vanwege de dankbaar stemmende groei naar elkaar toe stellen deputaten aan de synode voor de volgende besluiten te nemen:
- De kerken van Urk en Capelle uit te nodigen als waarnemers op onze synode.
- Dat er in de verdere groei naar elkaar in één kerkverband kanselruil mogelijk is met de predikanten van deze twee gemeenten.
- Dat we samen in groeiende eenheid verdere contacten met de 'Groep Rijnsburg' en de HHK onderhouden.
- Dat we in de komende periode verder werken aan kerkverbandelijke eenheid.
- Verder stellen deputaten aan de synode voor te besluiten om de gesprekken met de HHK voort te zetten.
Bijlage A Overeenkomst deputaten kerkelijke eenheid GK en Urk-Capelle
Wij spreken, als gereformeerde kerken die bij elkaar horen, uit:
-
samen op te willen trekken in het nastreven van de eenheid van gereformeerde kerken, op basis van Schrift en belijdenis, noot 11
en daarom- samen het gesprek te voeren met de Christelijke Gereformeerde kerken (en de Hersteld Hervormde kerk);
- contact te houden als predikanten (bijvoorbeeld in de vorm van intervisie);
- elkaar waar mogelijk te betrekken in de visitatie
- en zo spoedig als de kerkelijke situatie het toelaat de kansels voor elkaar open te stellen.
Noot 11 Te weten, de Apostolische geloofsbelijdenis, de geloofsbelijdenis van Nicea, de geloofsbelijdenis van Athanasius, de Nederlandse Geloofsbelijdenis, de Heidelbergse Catechismus en de Dordtse Leerregels.
Toelichting
Ds. Visser krijgt gelegenheid het werk en de bevindingen van de deputaten toe te lichten. Hij doet dat t.a.v. resp. de HHK, CGK en de GKv-gemeenten van Urk en Capelle aan den IJssel Noord (verder Capelle).
HHK
Met deze kerk zijn jaarlijks goede gesprekken geweest. Er is duidelijk sprake van geestelijke eenheid. Wel zijn er 'uitersten waar we mee schuren', zoals de hiërarchische kerkregering. Dat belemmert eenwording. Daar moet dus verder over gesproken worden.
Maar er blijkt toch veel meer eenheid dan gedacht, m.n. wat betreft de prediking en het verbond.
CGK
In eerste instantie kon nog worden gesproken met een onverdeelde CGK over eventuele kanselruil. Maar die situatie is geheel veranderd. Nu zijn we gericht op de groep 'Rijnsburg kerken'.
De samensprekingen hebben samen met GKv Capelle en Urk plaatsgevonden. Ook willen de deputaten met toestemming van de synode om 'waarnemerschap' bij de CGK vergaderingen vragen.
Er bleek een zekere bangheid te bestaan t.a.v. de 'vrijgemaakten'. Het pad naar eenheid zal daarom niet eenvoudig zijn.
GKv Capelle en Urk
Er is geen twijfel aan het gereformeerd karakter van deze gemeenten. We constateerden eenheid in geloof, in Christus, in de Schrift als Woord van God. We hebben dezelfde belijdenisgeschriften.
We willen samen de weg naar eenheid op. Dat geldt ook voor de gemeenten. Laat de synode de opdracht geven om dat verder uit te werken waarbij liturgisch verschillen en kanselbeleid nog punten van bespreking zijn. In de tussentijd kunnen we al kanselruil met de dienstdoende predikanten hebben. Dat willen hun predikanten ook want er is geestelijke eenheid. Daar kunnen we nu niet meer vrijblijvend aan werken.
Bespreking
In de bespreking in drie ronden stellen de synodeleden verschillende zaken aan de orde. We rubriceren hun vragen en opmerkingen.
Dankbaarheid
Veel synodeleden verwoorden expliciet hun (grote) dankbaarheid voor het werk van de deputaten en de vorderingen op de wegen naar eenheid met de verschillen kerken. Men is blij met 'de open deuren'. Die moeten niet weer dicht vallen.
Relatie met de Rijnsburggroep
Deze groep van CGK-kerken bestaat uit die gemeenten die de zgn. 'vierslag' onderschrijven: gehoorzaamheid aan de Schrift, belijdenis, kerkorde én synodebesluiten. Nogal wat gemeenten binnen de CGK gaan hun eigen gang wat betreft vrouw-in-ambt en homoseksuele relaties in afwijking van synodale besluiten. De groep Rijnsburg organiseert zich daarom opnieuw als de 'echte' voortgezette CGK. Zo doet een synodelid dan ook het voorstel voortaan niet meer te spreken over de Rijnsburggroep maar gewoon over de CGK als deze groep kerken wordt bedoeld.
Kan er samen met GKv Capelle en Urk met deze CGK gesproken worden? Dat blijkt nog niet zo eenvoudig te zijn, er zitten 'haken en ogen' aan, volgens deputaat Visser. Want aan de 'helemaal rechterkant' is men beducht voor een GKv die 'te vrijgemaakt' is.
Weliswaar is die beduchtheid niet algemeen maar het speelt wel een rol.
Relatie met GKv Capelle en Urk
T.a.v. wederzijdse 'herkenning' en 'erkenning' wordt een vergelijking gemaakt met de gang van zaken destijds bij de eenwording van DGK en GKN. Daar werd nadrukkelijk aandacht aangegeven aan deze fases in het kerkelijke eenwordingsproces. Hoe is dit nu met de relatie tussen GK en de beide GKv gemeenten? En hebben we daarbij te maken met 'losse' GKv-gemeenten of zijn zij kerkverbandelijk verbonden?
Deputaat Visser stelt dat die de herkenning en erkenning van elkaar als gereformeerde kerken van Christus er wederzijds al is. En er is geen sprake van een kerkverband tussen beide GKv-gemeenten. Dat maakt eenwording wellicht ook eenvoudiger.
Toch vragen afgevaardigden zich af waarom daadwerkelijk eenwording zolang moet duren. Wat staat er nog in de weg? Volgens deputaat Visser kunnen als redenen genoemd worden dat in de samensprekingen ook die met de CGK en HHK een rol spelen. Ook zij moeten in het proces betrokken worden, zo wil men. En, er zijn in het verleden bij de kerkscheuring in de GKv veel 'wonden geslagen' die nog niet geheel geheeld zijn. Daarom kost het tijd om de gemeenten mee te krijgen. Dat vraagt van de kerkenraden tijd en wijs te handelen.
Dr. H.T. Wendt van GKv Urk krijgt gelegenheid om ook van deze zijde een en ander toe te lichten.
Dr. H.T. Wendt – GKv Urk
Urk ging in 2023 niet mee met fusie van GKv en NGK. Het gaf veel emoties en een groot deel van de gemeente ging weg. Langzamerhand begint nu de rust weer te komen. Maar praten over 'kerk' en 'kerkverband' geeft nog steeds emoties. Daarom is het doel 'uitkomen bij een oecumenisch midden' waar dan ook de GK bij mag horen. Urk wil de GK niet kwijtraken maar ook de broeders in de CGK en de HHK niet. Contacten met hen zijn waardevol.
Waarschuwing aan de GK: het beeld van de DGK-GKN is dat het 'een kerkverband is dat echt ingenomen is met zichzelf: wij weten hoe het zit'. Dat is onjuist gebleken in de gesprekken met deputaten maar 'weest u zich er van bewust', waarschuwt de predikant.
Op de 18 miljoen inwoners in Nederland zijn er maximaal 100.000 gereformeerden. Het streven is dat die elkaar zullen vinden.
Kanselruil
Veel aandacht krijgt ook de kanselruil met de GKv gemeenten die in het deputatenrapport wordt voorgesteld. Is die kanselruil eenzijdig of tweezijdig, dus een wederzijds?
Dat blijkt de bedoeling te zijn. Maar, na verdere bespreking, wel getermineerd tot aan de volgende synode waar er dan opnieuw over zal moeten worden besloten.
Verder moet kanselruil het doel dienen: alleen toegepast worden op de weg naar daadwerkelijke eenheid.
Wat de predikanten van de GKv kerken betref gaat het om de drie dienstdoende voorgangers. Maar wat is de positie van de emeriti?, zo werd gevraagd. En wat betekent in de verband de relatie met zgn. 'preekplaatsen'? Deputaat Visser vindt dat dat onder de verantwoordelijkheid van de kerkenraden valt.
Relatie met HHK
Er zijn 'heel goede' gesprekken geweest met de HHK waarin zoveel mogelijk werd opgetrokken samen met de GKv broeders. Ook werden er preken uitgewisseld. Daardoor kon o.m. worden aangetoond dat geen sprake is van zgn. 'verbondsautomatisme' bij de GK.
Over en weer was er dus een 'heel stuk' herkenning. Zó dat de samensprekende broeders verdere stappen wilden ondernemen. Maar daarvan werden de HHK broeders van synodewege voorlopig nog weerhouden.
Toch willen deputaten verder samenspreken. Ze achten de aard van de gesprekken niet meer 'vrijblijvend' omdat er zoveel eenheid wordt ervaren. Het moet tot iets 'concreets' leiden.
Voorstellen
De amendeerde voorstellen luiden:
Besluit
Vanwege de dankbaar stemmende groei naar elkaar toe besluit de synode:
A.
- Op grond van de rapportage door DKE de kerken GKv Urk en GKv Capelle aan den IJssel Noord te erkennen als kerken van Christus, staande op het fundament van apostelen en profeten.
- Dat er in de verdere groei naar elkaar in één kerkverband, tot de volgende synode, kanselruil mogelijk is met de predikanten van deze twee gemeenten.
- Dat we samen in groeiende eenheid verdere contacten met de CGK en de HHK onderhouden.
- Dat we in de komende periode verder werken aan kerkverbandelijke eenheid.
B.
- De gesprekken met de HHK voort te zetten gericht op de herkenning van de kenmerken van de kerk
- Dat deputaten Kerkelijke Eenheid op de volgende synode, op basis daarvan, een voorstel doen voor het vormgeven van kerkelijke contacten, zoals bedoeld in de rapportage van DKE
Ze werden allemaal met bijna algemene stemmen aangenomen.
Slot
De preses, ds. Wiersma verwoordde het verlangen van velen dat de vergadering t.a.v. GKv Capelle en Urk zou besluiten dat we samen verder zouden mogen gaan. Dat is gebeurd en daar zijn we heel dankbaar voor. En 'we hebben beide gemeenten lief gekregen in onze contacten', concludeert hij.
Daarvoor komt de Heere dank toe en aan de deputaten voor hun werk.
De vergadering en verdere aanwezigen zingen staande Ps. 133:1.