VHervorming 2026
D.J. Bolt
31-10-26
Anderhalf jaar geleden namen we de inhoud van een folder van E&Z deputaatschap over, getiteld Zit ik nog wel in de goede kerk? Een vraag die rechtstreeks je kerkelijke leven, ja je hart raakt. Want wie zijn wij toch, Gereformeerde Kerken, zeker als je naar aantallen kijkt, verwaarloosbaar klein in vergelijking met de grote kerken. Denk aan de roomse kerk met 1.400.000.000 leden wereldwijd, aan zuidelijke baptistenkerk (SBC) in Amerika, met meer dan 12.000.000 leden. Ook aan de PKN in ons land met ongeveer 1.400.000 leden. Wat betekenen wij eigenlijk met enkele duizenden leden? Waar zijn we mee bezig? Is het werkelijk nodig en zinvol om met veel inspanning en moeite een eigen kerkverband op te tuigen zoals we dat bezig zijn te doen? En wat is onze positie in het landschap van kerken dat wat het geschiedenisplaatje betreft lijkt op een treurwilg met takken die huilend tot de grond hangen.[1]
Is het echt nodig om in deze tijd nog een 'eigen kerk' te hebben?
Juist op Hervormingsdag (31 oktober), komen deze vragen met kracht op ons af. Want er lijken grootse dingen staan te gebeuren waardoor die 16-eeuwse scheur in de Oude Kerk mogelijk langzaam maar zeker zal worden 'gerepareerd'. We geven er kort enkele signalen van.
Rooms-katholieke Kerk (RK)
Er is sprake van een voorzichtige omwenteling in de RK. Wijlen paus Franciscus heeft 'synodaliteit' ingevoerd. Dat betekent, kort gezegd, dat de strikt hiërarchische kerkregering is doorbroken: 'gewone' kerkmensen krijgen inspraak als het gaat om de leer en ethiek die voorheen exclusief door de clerus werden bepaald. Daarbij gaat het nu vooral (hoe herkenbaar!) om vrouwen op belangrijke posities in de kerk, celibaat en homoseksuele relaties. Homo's met een relatie ontvangen nog steeds niet samen een zegen maar wel individueel. Dat wordt als een eerste stap ervaren in de richting van acceptatie van homorelaties die al gewoon is in veel protestantse kerken.
Het aantal kerkleden van de RK neemt drastisch af. Grote gezinnen zijn er weinig, de vergrijzing neemt toe. Dat heeft uiteraard belangrijke gevolgen. Voorbeeld: in de parochie Den Haag moeten 4 van de 9 kerkgebouwen sluiten. Kerkelijke activiteiten zullen worden geconcentreerd in 2 gebouwen daarvan.
Een en ander stimuleert om toenadering te zoeken tot 'de protestanten' (die overigens dezelfde problemen hebben). Samen kunnen deze kerkgemeenschappen misschien de neergang stoppen, in elk geval vertragen en dragen.
En dat is niet meer alleen een gedachte. Sinds 2017 bestaat het platform Rome-Reformatie dat gericht op het tot stand brengen van een zichtbare eenheid tussen de kerk van Rome en de kerken van de Reformatie. We hebben al eens eerder in dit kader de betrokkenheid hierbij vermeld van o.a. de christelijke gereformeerde prof. dr. A. Huijgen, hoogleraar aan de protestantse universiteit in Utrecht (PThU).
PKN/gereformeerde bond
Die toenadering tot de RK denken we (soms) ook op te voelen bij PKN/gereformeerde bond. We illustreren dat aan een zeer welwillende artikel in De Waarheidsvriend 44 van 29 oktober (eergisteren) onder de titel 'Als Rome trekt'. In dit artikel wordt uitgebreid een boek van Joan Lindhout besproken. Deze Lindhout, een paar jaar geleden nog ouderling/scriba van PKN Middelharnis, trad toe tot de RK en verantwoordt zijn keuze publiek in boek en op internet. De schrijver van de boekbespreking - ds. W.P. Vermeulen predikant van de Jacobikerk te Utrecht en academiepastor aan de PThU(!) - is het op een heel aantal punten oneens met Lindhout.
Maar toch…
Hij schrijft: 'Stel nu, dat de hervormd gereformeerde beweging stemmen als die van Lindhout niet alleen hoort (en afserveert), maar de handschoen oppakt en actief aan het werk gaat? Deze en andere vergelijkbare stemmen niet als ongemakkelijk, laat staan als een bedreiging, maar misschien wel als een wenk van de Heilige Geest beschouwt? Een kans om werkzaam te zijn met de ons toevertrouwde talenten en zo te groeien in de kennis van Christus en de geloofsgeheimenissen?
Wat zou er dan niet kunnen gebeuren?'
De predikant vraagt 'herijking' van drie zaken in zijn kerk. Iets daaruit:
Ds. Vermeulen wil 'hoopvol voorwaarts' gaan. Want hij belijdt dat 'God door Zijn Geest in de kerken van de Reformatie nog altijd werkt en ook de Rooms Katholieke Kerk zonder de protestantse, orthodoxe en pentecostale kerken een geschonden lichaam is'. Zijn gebed is 'dat Gods Geest én protestanten én rooms-katholieken verder zal leiden in alle waarheid'.
Onze vraag is, wordt hier nog wel in rekening gebracht wat de RK is en leert? Denk aan het pausdom, het celibaat, de mis, de Maria-verheerlijking/aanbidding (onbevlekte ontvangenis, hemelvaart), pauselijke ex cathedra uitspraken, de heiligen vereringen, de biecht, zonde vergeving, vagevuur, etc.
Praktijk
Nu zal er ongetwijfeld nog enige tijd verlopen voordat de PKN zijn plekje in de roomse wereld zal hebben toegewezen gekregen. Ondertussen gaan de ontwikkelingen wel door. Ook in de praktijk van elke dag, waarvan hier een voorbeeld dat het ND verhaalde.
Begin februari van dit jaar was het carnaval in Borne (Overijssel). Groot feest dus.
Een van de hoogtepunten is een carnavalsdienst in de Sint Stephanuskerk. Maar ook hier laat de terugloop in leden van de roomse kerk zich voelen. Want de pastoraal werker die jarenlang deze dienst leidde was met pensioen gegaan en er was geen opvolger.
Maar de pastor Janneke Huizinga van de PKN in het naburige Barchem, bood hulp! Zij vond het 'fantastisch' om de bezinningsdienst te leiden. De werkgroep van de katholieke geloofsgemeenschap mocht de tekst kiezen en dat werd 1 Korintiërs 13, vers 1 tot en met 7 en vers 13: ‘Geloof en hoop geven richting. Maar de grootste kracht die ons verbindt is de liefde. Want liefde blijft.'
Huizinga voelde zich ‘superwelkom’ in de Sint Stephanuskerk, waar ze een ‘ontzettende saamhorige’ sfeer ervoer.
Volgend jaar weer.
De kern
Zullen we mee gaan in de mainstream waarvan hierboven enkele flarden voorbij waaiden?
Wat ons betreft zeggen daarop hartgrondig: neen. Gewoon, omdat we gereformeerd willen blijven. Dat betekent God lief hebben en de naaste als onszelf. Jezus Christus dienen, Die is de Weg, de Waarheid en het leven. Tot een kerk behoren die gebouwd is op het fundament van apostelen en profeten, waarvan Jezus Christus Zelf de hoeksteen is (Ef. 2:20). Die ons leert geloven naar de Schriften. De leer zoals die door de vaderen in de eeuwen achter ons mocht worden samenvat in de belijdenisgeschriften.
Om Christus en Zijn Woord gaat het! Doen we daar bíj of áf, dan gaat het niet goed met ons. Dan is geen reden meer voor een zelfstandig kerkbestaan.
Dáárom ging het Maarten Luther in de 16de eeuw. En ons nú.
Luther heeft dat zo prachtig verwoord in het zo bekende lied, dat we ook nu nog zo van harte kunnen zingen:
Een vaste burcht is onze God,
wie aanvalt zal Hij weren.
Bij Hem, het hooggelegen slot,
kan geen gevaar ons deren.
Steeds dreigt nog met wraak
Gods vijand, de draak.
Zijn wapentuig is
de tirannie en list:
hij toont zich heer en meester.
Geen mensenkind kan hem verslaan;
't was gauw voor ons verloren,
als Hij niet in de bres zou staan,
de Held door God verkoren.
Die Heiland, u weet
dat Hij Christus heet,
de Heer, groot in kracht,
staat boven elke macht:
Gods koninkrijk gaat komen.
Als boze geesten in de lucht
ons leven hier belagen,
weest voor hun woede niet beducht:
voor ons komt vrede dagen.
Hoe satan zich weert,
boosaardig regeert,
zijn rijk wordt verstoord:
eens zal een enkel woord
hem in de afgrond storten.
Het Woord - dat zal men laten staan
en niets daarbij bedenken.
Die zelf het Woord is, voert ons aan,
zijn Geest zal krachten schenken.
Rooft men eer en goed,
Ja, vrouw, kind en bloed?
het baat satan niet:
God, die ons offer ziet,
doet ons zijn rijk beërven.
(Vertaling Anka Brands)
Laten we de eenheid op basis van dit Woord zoeken en beoefenen!